روانپزشک (Psychiatrist)

روانپزشک یک پزشک متخصص است. مراحل تحصیلی و کاری او شامل:

• پزشکی عمومی: ابتدا فرد باید دوره پزشکی عمومی (MD یا DO) را به مدت 7 سال بگذراند و مدرک دکترای پزشکی دریافت کند.
• دوره رزیدنسی روانپزشکی: پس از اتمام پزشکی عمومی، فرد وارد دوره تخصص (رزیدنسی) روانپزشکی می‌شود که معمولاً 4 سال به طول می‌انجامد. در این دوره، روانپزشک آموزش‌های تخصصی در زمینه تشخیص و درمان اختلالات روانی، شامل روان‌درمانی، فارماکولوژی، و نوروساینس را فرا می‌گیرد.

صلاحیت‌ها و رویکرد درمانی:

• تجویز دارو: مهم‌ترین تفاوت روانپزشک با روانشناس، صلاحیت تجویز دارو است. روانپزشکان می‌توانند داروهای روانگردان مانند ضدافسردگی‌ها، ضداضطراب‌ها، تثبیت‌کننده‌های خلق‌وخو، و داروهای ضدروان‌پریشی را تجویز کنند.
• تشخیص و درمان بیولوژیک: روانپزشکان بر جنبه‌های بیولوژیک و شیمیایی اختلالات روانی تمرکز دارند و می‌توانند شرایط پزشکی زمینه‌ای را که بر سلامت روان تأثیر می‌گذارند، تشخیص و درمان کنند.
• مداخلات پزشکی: علاوه بر تجویز دارو، ممکن است از روش‌های دیگری مانند الکتروشوک‌درمانی (ECT) یا تحریک مغناطیسی ترانس‌کرانیال (TMS) برای درمان برخی اختلالات شدید استفاده کنند.
• روان‌درمانی: بسیاری از روانپزشکان آموزش روان‌درمانی نیز دیده‌اند، اما به دلیل ماهیت کار و زمان‌بر بودن جلسات روان‌درمانی، اغلب تمرکز اصلی آن‌ها بر مدیریت دارویی است و در کنار آن ممکن است جلسات کوتاهی از روان‌درمانی حمایتی یا مشاوره‌ای نیز ارائه دهند.

موارد مناسب برای مراجعه به روانپزشک:

• اختلالات روانی شدید مانند اسکیزوفرنی، اختلال دوقطبی، افسردگی اساسی شدید، و اختلال وسواس فکری-عملی (OCD) شدید.
• زمانی که علائم فیزیکی یا نوروبیولوژیکی قابل توجهی وجود دارد.
• در مواردی که روان‌درمانی به تنهایی کافی نبوده و نیاز به مدیریت دارویی احساس می‌شود.
• هنگامی که سابقه خانوادگی قوی از اختلالات روانی جدی وجود دارد.

 

روانشناس (Psychologist)

روانشناس متخصص در علم مطالعه ذهن و رفتار است. مراحل تحصیلی او شامل:

• کارشناسی و کارشناسی ارشد روانشناسی: فرد باید در رشته روانشناسی تحصیل کند.
• دکترای روانشناسی (PhD یا PsyD): برای اینکه فرد بتواند به عنوان یک روانشناس بالینی یا مشاوره فعالیت کند و صلاحیت تشخیص و درمان را داشته باشد، نیازمند مدرک دکترای تخصصی (PhD در روانشناسی بالینی/مشاوره یا PsyD) است. این دوره معمولاً 4 تا 6 سال پس از کارشناسی ارشد به طول می‌انجامد و شامل کارورزی‌های بالینی و پژوهش است.

صلاحیت‌ها و رویکرد درمانی:

• روان‌درمانی (Talk Therapy): تمرکز اصلی روانشناسان بر روان‌درمانی یا “گفتاردرمانی” است. آن‌ها از تکنیک‌های مختلف درمانی مانند درمان شناختی-رفتاری (CBT)، درمان‌های مبتنی بر ذهن‌آگاهی، درمان‌های روان‌پویشی، طرح‌واره‌درمانی، و خانواده‌درمانی برای کمک به افراد در مواجهه با چالش‌های روانی و بهبود مهارت‌های مقابله‌ای استفاده می‌کنند.
• تشخیص و ارزیابی: روانشناسان صلاحیت تشخیص اختلالات روانی را از طریق مصاحبه‌های بالینی، تاریخچه‌گیری، و استفاده از ابزارهای ارزیابی روانشناختی (مانند تست‌های شخصیتی، هوش، و تشخیص اختلالات) دارند.
• عدم تجویز دارو: روانشناسان صلاحیت تجویز دارو را ندارند. در صورت نیاز به دارو، معمولاً بیمار را به روانپزشک ارجاع می‌دهند.
• مشاوره و آموزش: علاوه بر درمان، روانشناسان در زمینه‌های مشاوره تحصیلی، شغلی، ازدواج، خانواده، و همچنین آموزش مهارت‌های زندگی فعالیت می‌کنند.

موارد مناسب برای مراجعه به روانشناس:

• مشکلات عاطفی و رفتاری مانند اضطراب، افسردگی (خفیف تا متوسط)، مشکلات روابط، استرس، غم و اندوه، مشکلات خواب، و مسائل مربوط به عزت نفس.
• هنگامی که فرد به دنبال درک عمیق‌تر از خود، الگوهای فکری و رفتاری، و ریشه‌های مشکلاتش است.
• برای یادگیری مهارت‌های مقابله‌ای، مدیریت خشم، بهبود ارتباطات، و مهارت‌های حل مسئله.
• درمان اختلالات شخصیتی، فوبیاها، و حملات پانیک از طریق روان‌درمانی.
• در مواردی که فرد تمایلی به مصرف دارو ندارد یا از مصرف آن اجتناب می‌کند.

برای درمان به کدام یک مراجعه کنیم؟

انتخاب بین روانشناس و روانپزشک بستگی به ماهیت مشکل و شدت علائم شما دارد:

• اگر علائم شما شدید است (مانند افکار خودکشی، روان‌پریشی، ناتوانی شدید در عملکرد روزمره) یا احساس می‌کنید نیاز به دارو درمانی دارید، ابتدا به روانپزشک مراجعه کنید. روانپزشک می‌تواند وضعیت شما را ارزیابی کرده و در صورت لزوم، دارو تجویز کند.
• اگر علائم شما خفیف تا متوسط است، به دنبال درک عمیق‌تر از مشکلات خود هستید، یا نیاز به توسعه مهارت‌های مقابله‌ای و تغییر الگوهای فکری و رفتاری دارید، روانشناس گزینه مناسبی است.
• در بسیاری از موارد، بهترین رویکرد، درمان ترکیبی است. روانشناس و روانپزشک می‌توانند با همکاری یکدیگر، بهترین نتیجه را برای بیمار فراهم کنند. روانپزشک مدیریت دارویی را برعهده می‌گیرد و روانشناس جلسات روان‌درمانی را پیش می‌برد. این همکاری، به‌ویژه در موارد اختلالات مزمن یا شدید، بسیار مؤثر است.

نکات مهم:

• ارجاع: هر دو متخصص می‌توانند شما را در صورت نیاز به دیگری ارجاع دهند.
• صلاحیت: اطمینان حاصل کنید که فردی که به او مراجعه می‌کنید، دارای مدرک و مجوز معتبر از سازمان‌های مربوطه (مانند سازمان نظام روانشناسی یا نظام پزشکی) باشد.
• ارتباط درمانی: فارغ از تخصص، ایجاد یک ارتباط درمانی خوب و احساس راحتی با درمانگر، نقش بسزایی در موفقیت درمان دارد.

در نهایت، مهم‌ترین گام، کمک گرفتن از یک متخصص سلامت روان است. با مشورت اولیه و ارزیابی وضعیت توسط یک حرفه‌ای، می‌توانید بهترین مسیر درمانی را برای خود یا عزیزانتان انتخاب کنید.

 

نویسنده مقاله: ریحانه احمدی

 

 

 

 

با روانشناسان و روانپزشکان مرکز مشاوره و آموزش آگاهانه آشنا شوید.