Skip to main content

در برخی موارد، حساسیت بیش‌ از حد به اندازه‌ای می‌رسد که به‌عنوان اختلال رفتاری شناخته می‌شود. منتها اگر خود فرد و اطرافیان او درباره حساسیت بیش‌ازحد و تأثیرهای آن اطلاعات کافی داشته باشند، می‌توانند به‌راحتی شرایط را کنترل کنند. در این مقاله از «چطور»، هرآنچه را لازم است درباره اختلال HSP و افراد فوق حساس بدانید بررسی کرده‌ایم.

 

اختلال HSP چیست؟

افراد فوق حساس (HSP) کسانی‌اند که سیستم عصبی‌شان واکنش‌ شدیدتری به‌نسبت دیگران در برابر محرک‌های جسمی، احساسی و اجتماعی نشان می‌دهد. این مفهوم را اولین بار در سال ۱۹۹۰ روان‌شناسان مشهور، الین آرون و آرتور آرون مطرح کردند. بعد از آن، روان‌شناسان بسیاری در این زمینه تحقیق کردند و ویژگی‌های مختلف افراد HSP را تشخیص دادند.

حساسیت بیش از حد

حساسیت بیش از حد

حساسیت زیاد همیشه هم اختلال نیست. بسیاری از روان‌شناسان بر این باورند که چیزی تحت عنوان اختلال HSP وجود ندارد و این افراد فقط نوعی ویژگی‌ شخصیتی منحصر‌به‌فرد دارند. مثل اینکه فرد درون‌گرا یا برون‌گرا باشد. افراد فوق حساس نیز مانند هر فرد دیگری، هم نقاط ضعف و هم نقاط قوت مختلفی دارند.

 

 

آیا من فردی فوق حساس هستم؟

آیا تاکنون این جملات را از کسی شنیده‌اید:

  • تو خیلی حساس هستی!
  • نباید خیلی به این موضوع فکر کنی!
  • بی‌خیال! چقدر همه‌چیز را جدی می‌گیری!

احتمالا افرادی که حساسیت شما را تحریک می‌کنند یا از نظر شما بی‌فکرند بیشتر این جملات را به شما می‌گویند. افراد فوق حساس معمولا در طول روز از افراد مختلف این جملات را می‌شنوند. فراموش نکنید که فوق‌حساس‌بودن به این معنی نیست که شما به بیماری خاصی مبتلا هستید. این ویژگی شخصیتی منحصربه‌فردی است که باعث می‌شود نسبت به اتفاقات مثبت یا منفی واکنش شدیدتری نشان دهید.

 

 

 

مهم‌ترین ویژگی‌های افراد فوق حساس

تحقیقات روان‌شناسان نشان می‌دهد افراد فوق حساس ویژگی‌های مشترکی دارند. به کمک این ویژگی‌ها، می‌توانید تشخیص دهید میزان حساسیت شما طبیعی است یا خیر. در ادامه، به مهم‌ترین ویژگی‌های HSP اشاره کرده‌ایم.

  • افراد فوق حساس معمولا باطنی پیچیده دارند، افکارشان بسیار قدرتمند است و احساسات عمیقی را تجربه می‌کنند.
  • هر ویژگی جذابی که در طبیعت، هنر، افراد دیگر یا حتی یک تبلیغ تجاری منحصر‌به‌فرد وجود داشته باشد، آنها را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد؛
  • این افراد نمایش‌های تلویزیونی و فیلم تماشا نمی‌کنند، زیرا بیش‌ازحد درگیر فیلم یا سریال می‌شوند و ممکن است تا چند هفته به آنچه در برنامه اتفاق افتاده فکر کنند؛
  • زمانی که امور روزمره آنها چالش‌برانگیز می‌شود و سطح استرس روزانه‌شان افزایش پیدا می‌کند، دوست دارند همه‌چیز را رها کنند و برای آرام‌شدن به اتاقی خلوت و تاریک بروند؛
  • آنها توان تحمل شرایط نامطلوب مانند ازدحام، سروصدای زیاد، نور شدید یا حتی لباس‌های ناراحت را ندارند و با قرارگرفتن در چنین شرایطی، واکنش‌های شدیدی نشان می‌دهند.

روان‌شناسان برای کمک به تشخیص اختلال HSP از تست‌های روان‌شناسی نیز استفاده می‌کنند.

 

 

آیا اختلال HSP در بین مردم جهان متداول است؟

با توجه به تحقیقات انجام‌شده، حدود ۲۰ درصد از جمعیت جهان را افراد فوق حساس تشکیل می‌دهند؛ پس این ویژگی‌ شخصیتی نادر نیست. جالب است بدانید حساسیت بیش از اندازه و درون‌گرایی ویژگی‌های مشترکی دارند. البته فرد فوق حساس لزوما درون‌گرا نیست و فرد درون‌گرا ممکن است فوق حساس نباشد. منتها بین این دو ویژگی شخصیتی چندین وجه مشترک وجود دارد. برخی از افراد اختلال HSP‌ را با اختلال پردازش حسی (SPD) اشتباه می‌گیرند. این دو مفهوم در روان‌شناسی کاملا متفاوت‌اند.

 

فرد فوق حساس باید به کمک اطرافیان خود راه‌هایی برای مقابله با دغدغه‌های خود پیدا کند. چنین راهکارهایی کمکشان می‌کند در برابر آنچه رخ می‌دهد واکنش شدیدی نشان ندهند. کنترل واکنش‌ها تأثیر حساسیت بیش‌ازحد آنها را کاهش می‌دهد.

 

 

HSP چه تأثیری در زندگی افراد فوق حساس دارد؟

حساسیت بیش‌ازحد نقاط مثبت و منفی بسیاری دارد؛ برای مثال، ممکن است فرد فوق حساس از کسی که هیچ منظوری ندارد و هدفش مهربانی است ناراحت شود. این افراد واکنش‌های شدیدی نسبت به دغدغه‌های روزمره نشان می‌دهند. حتی کوچک‌ترین مشکل در روابط آنها را آزار می‌دهد. این مشکل زمانی که طرف مقابلشان فردی پرخاشگر باشد تشدید می‌شود.

این مطلب را هم بخوانید:
مثبت گرایی سمی : نشانه‌ها و آسیب‌ها

فوق‌حساس‌بودن به این معنی نیست که فرد حتی وقتی هیچ نقطه تاریکی وجود ندارد بازهم واکنش شدید نشان می‌دهد. آنها هر اتفاقی را کامل درک می‌کنند و تحت‌تأثیر تجربیات منفی و مثبت آنها قرار می‌گیرند. به همین دلیل، نمی‌توان گفت این موضوع مطلقا ضعف است و به درمان نیاز دارد.

 

مثال‌هایی درباره تأثیر حساسیت بیش‌ازحد

  • دوری از موقعیت‌های تنش‌زا: این افراد معمولا از خشونت، درگیری و هرآنچه باعث ناراحتی می‌شود دوری می‌کنند؛
  • قدردان‌بودن: آنها می‌دانند زندگی کوتاه و زودگذر است و به همین دلیل، ارزش ارتباطات و داشته‌هایشان را خیلی خوب درک می‌کنند؛
  • توجه به کوچک‌ترین جزئیات: فرد فوق حساس با خوردن خوراکی موردعلاقه‌اش از صمیم قلب احساس شادمانی و قدردانی می‌کند و برایش اهمیتی ندارد این موضوع کوچکی است؛
  • روابط عمیق: آدم فوق حساس به دوستی و دوستانش اهمیت بسیاری می‌دهد. چنین فردی تمایل دارد به‌جای اینکه تعداد زیادی دوست داشته باشد، چند دوست انتخاب کند و با همان تعداد محدود روابط عمیقی بسازد؛
  • احساسات شدید: نقاط مثبت هم به‌اندازه نقاط منفی، افراد حساس را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. آنها ممکن است برای زیباترین صحنه‌های فیلم‌ها گریه کنند. هم‌چنین، می‌توانند از صمیم قلب با دیگران هم‌دردی کنند و در درک احساسات دیگران قوی هستند.

 

 

حساسیت یا قدرت؟

 

افراد فوق حساس می‌توانند با کنترل ویژگی‌های شخصیتی خود، از آنها به‌عنوان نقطه قوت استفاده کنند. مدیریت این ویژگی‌ها کمکشان می‌کند چالشی با این ویژگی‌ شخصیتی خود نداشته باشند و بتوانند مانند افراد دیگر زندگی کنند. برای فرد فوق حساس، کم پایین‌تر از سطحی است که دیگران تصور می‌کنند و زیاد هم بیشتر از حدی است که دیگران می‌بینند!

 

چه مواقعی افراد فوق حساس با چالش روبه‌رو می‌شوند؟

اولین ویژگی‌ افراد فوق حساس این است که در شرایط پرتنش بیشتر از فردی عادی دچار استرس می‌شوند. این افراد حتی در شرایطی که برای فردی غیرحساس ممکن است کاملا معمولی باشد استرس می‌گیرند.

استرس اجتماعی در آدم فوق حساس نسبت به سایر انواع استرس بیشتر است. اضطراب اجتماعی یعنی فرد زمانی که کاری را انجام می‌دهد، مدام به سناریوهایی که باعث ایجاد اشتباه می‌شوند فکر می‌کند. در نتیجه، مدام استرس دارد که بازخواست شود یا به‌خاطر اشتباه خودش دیگران را به دردسر بیندازد.

در ادامه، به چالش‌برانگیزترین موقعیت‌ها برای افراد فوق حساس اشاره کرده‌ایم.

 

۱. زمانی که برنامه‌های روزمره فشرده می‌شود

برخی از افراد روزهای پرمشغله را دوست دارند و از همان کودکی زندگی هیجان‌انگیز و پرماجرایی را تجربه کرده‌اند. منتها افراد مبتلا به اختلال HSP نمی‌توانند روزهای شلوغ را تحمل کنند. زمانی که مجبور می‌شوند کاری را در زمان کوتاهی انجام دهند استرس می‌گیرند؛ حتی اگر اطمینان داشته باشند در همین زمان کوتاه هم از پس انجام کار موردنظر برمی‌آیند.

علت استرس افراد حساس در چنین شرایطی این است که باید با عدم‌قطعیت‌ها مواجه شوند و مطمئن نیستند که می‌توانند همه‌چیز را کنترل کنند یا خیر. این موضوع فشار روانی زیادی به آنها وارد می‌کند.

 

۲. زمانی که دیگران از آنها انتظارات نابجا دارند

افراد فوق حساس به دیگران و نیازهایشان توجه زیادی نشان می‌دهند. آنها دوست ندارند کسی را ترک کنند و معمولا نمی‌توانند به درخواست‌های دیگران نه بگویند. یادگیری مهارت نه گفتن یکی از ضروری‌ترین نیازهای افراد مبتلا به اختلال HSP است. این افراد نمی‌خواهند دوستانشان را ناامید کنند. به همین دلیل، تمام انتظارات آنها را برآورده می‌کنند؛ حتی اگر به ضرر خودشان تمام شود.

این مطلب را هم بخوانید:
احساساتمان را بروز بدهیم یا نه؟

افراد فوق حساس بدترین منتقدان برای خودشان هستند و خودانتقادی مخرب را پیشه می‌کنند. آنها تصور می‌کنند مسئولیت شادی عزیزانشان را بر عهده دارند. زمانی که اطرافیان فردی فوق حساس با احساسات منفی درگیرند، او در تلاش است حس آنها را درک کند و هر کاری برای ازبین‌بردن ناراحتی‌هایشان انجام می‌دهد.

 

۳. زمانی که با دوستان و نزدیکان خود در تعارض قرار می‌گیرند

فرد فوق حساس بیشتر از افراد معمولی در معرض استرس ناشی از تعارض است. آنها بیش‌ازحد با تضادها درگیر می‌شوند و برای خود استرس ایجاد می‌کنند. این افراد معمولا زودتر از افراد دیگر متوجه مشکلاتی که در روابط وجود دارد، می‌شوند؛ برای مثال، در رابطه عاطفی، فرد غیرحساس به این فکر می‌کند که بحث او با شریکش فقط یک مشکل کوچک بوده؛ اما فرد فوق حساس می‌داند که این بحث ناشی از مشکلات و نارضایتی‌های بزرگ‌تر در رابطه است. در برخی موارد تعارض در افراد فوق حساس مشکلاتی چون سوءبرداشت و عصبانیت‌های بی‌دلیل را به دنبال دارد.

 

آیا حساسیت بیش از حد یک جور بیماری است؟

آیا حساسیت بیش از حد یک جور بیماری است؟

 

۴. زمانی که مجبورند چیزی را تحمل کنند

لایف‌کوچ‌ها بر این باورند که ما بخشی از انرژی روزمره‌مان را به‌خاطر تحمل‌کردن چیزهایی که دوست نداریم از دست می‌دهیم. افراد فوق حساس مواردی را تحمل می‌کنند که شاید واقعا جدی نباشد! مثلا حواس‌پرتی هنگام تمرکز، دود بیش‌ازحد خودرو و بوی نامطبوع آن، یا به‌هم‌ریختگی خانه مسائلی است که افراد فوق حساس نسبت به آن واکنش شدیدی نشان می‌دهند و استرس می‌گیرند.

 

۵. زمانی که شکست می‌خورند

همان‌طور که گفتیم، افراد فوق حساس بدترین منتقدان برای خودشان هستند. آنها نشخوار ذهنی شدیدی دارند و از اعتمادبه‌نفس کافی برخوردار نیستند. ‌این افراد به‌خاطر ترس از شکست، دوست ندارند عملکردشان حین انجام یک کار تحلیل شود و حتی زمانی که تماشاچی داشته باشند نیز دچار استرس می‌شوند. آنها برای انجام کارهایشان کمال‌گرا هستند.

 

۶. زمانی که خود را با دیگران مقایسه می‌کنند

افراد فوق حساس در بسیاری از مواقع مشغول مقایسه خود با دیگران هستند. در نتیجه، تصور می‌کنند احساسات و واکنش‌هایشان نسبت به دیگر افراد غیرطبیعی است و دچار استرس می‌شوند؛ به‌عنوان مثال، زمانی که رابطه‌ای به پایان می‌رسد، فرد فوق حساس بیشتر از طرف مقابل آزرده خواهد شد. او مدام خودش را توبیخ می‌کند، نشخوار ذهنی دارد و همه تقصیرها را به گردن حساسیت‌های بیش‌ازحد خودش می‌اندازد.

 

ترفندهایی برای کاهش حساسیت بیش‌ از حد

  • مهارت نه‌گفتن را یاد بگیرید؛
  • خانه‌تان را به محیطی تبدیل کنید که در آن آرامش دارید؛
  • چه‌چیزهایی باعث استرس شما می‌شوند؟ از آنها دوری کنید؛
  • سعی کنید از محرک‌هایی که باعث واکنش شدید در شما می‌شوند دوری کنید (مثل فیلم‌ها یا افراد مخرب)؛
  • در برنامه روزانه‌تان تجربیات مثبت را جای دهید و مثبت‌اندیش باشید. این کار برای مقابله با استرس روزانه کمکتان می‌کند؛

 

 

افراد فوق حساس همه‌چیز را عمیق‌تر احساس می‌کنند. این موضوع نه اختلال رفتاری است و نه مشکل روانی! این افراد با کوچک‌ترین شادی‌ها حال خوبی پیدا می‌کنند و با کوچک‌ترین دغدغه‌ها استرس می‌گیرند. تنها نکته مهم برای آدم فوق حساس این است که کنترل احساسات و مدیریت واکنش‌هایش را یاد بگیرد تا در عملکرد او اختلالی ایجاد نشود.

 

 

 

 

 

یکی از برترین روش‌های درمان بیش فعالی، عدم تمرکز و  افزایش توان ذهن و به دست آوردن حافظه‌ای قوی که در نهایت موجب افزایش یادگیری می شود استفاده از خدمات نوروفیدبک است.

  در مرکز مشاوره و آموزش آگاهانه با استفاده از برترین خدمات و نوین ترین ابزارها به وسیله ی آخرین متدهای علم پزشکی شما را در بالا بردن سطح عملکرد ذهن تان یاری میکنیم.

با ما تماس بگیرید

۲۲۰۰۴۶۲۰

آیا حساسیت بیش از حد یک جور بیماری است؟

 

منبع

 

دیدگاه خود را ثبت کنید